Bí quyết định hình bầu rễ và tăng năng suất lúa qua phương pháp mạ ném

Bất cập của những thói quen cũ trên đồng ruộng

Nhìn lại cách làm nông từ trước đến nay, chúng ta luôn đau đáu với bài toán làm sao để cây lúa sinh trưởng với một mật độ quần thể hợp lý nhất. Khâu làm cỏ, bón phân có thể dùng máy móc hỗ trợ, nhưng khâu gieo cấy vẫn luôn tiêu tốn một lượng sức người khổng lồ.

Phương pháp sạ lan hay còn gọi là gieo thẳng từng được coi là bước tiến lớn giúp bà con bớt đi cảnh còng lưng cấy dặm. Chỉ cần ngâm ủ hạt giống nứt nanh, người làm đồng vác thúng ra ruộng vung tay rải đều. Cách này nhanh gọn, ít tốn sức ban đầu. Thế nhưng, hệ lụy kéo theo ở giai đoạn sau lại tiêu tốn gấp nhiều lần số tiền tiết kiệm được. Khi hạt giống rơi tự do, chúng phân bổ không theo bất kỳ quy luật nào. Chỗ quá thưa thớt tạo không gian cho cỏ dại vươn lên lấn át. Chỗ lại đặc quánh khiến rễ lúa quấn chặt vào nhau tranh giành từng chút dinh dưỡng trong đất.

Hậu quả tất yếu là rào cản về năng suất bị chạm trần. Lúa mọc chen chúc thường có thân mỏng manh, rễ nông nên rất dễ đổ ngã khi gặp gió bão dông lốc. Kèm theo đó, tán lá dày đặc làm cản trở sự lưu thông của gió và ánh sáng mặt trời chiếu xuống gốc. Một thửa ruộng bít bùng như vậy sẽ biến thành môi trường ẩm thấp cực kỳ lý tưởng để bào tử nấm đạo ôn phát tán và rầy nâu trú ngụ sinh sôi.

Để giải quyết triệt để tình trạng này, máy cấy ra đời. Nhược điểm của sạ lan được khắc phục khi lúa được cấy thẳng hàng, ngay lối, đảm bảo khoảng cách thông thoáng. Dẫu vậy, rào cản chi phí hàng chục thậm chí hàng trăm triệu đồng cho một cỗ máy, cộng thêm chi phí bảo dưỡng, tiền dầu mỡ và đòi hỏi người lái phải quen tay lại làm nản lòng phần lớn các hộ canh tác cá thể. Sự dang dở này đòi hỏi một hướng đi dung hòa, nơi người nông dân có thể tự làm chủ cách làm với mức đầu tư tối thiểu nhưng vẫn đạt được mật độ lý tưởng như máy cấy. Và mạ ném chính là câu trả lời trọn vẹn nhất.

Tập quán sạ lan với lượng giống quá lớn vừa gây lãng phí, tốn kém, hiệu quả lại thấp.

Cơ chế rơi tự do và sức bật của rễ lúa

Cách làm này không phải là một sự ngẫu nhiên hay phụ thuộc vào tài ném bách phát bách trúng của người nông dân. Nó là kết quả của quá trình quan sát các định luật vật lý cơ bản kết hợp chặt chẽ với đặc tính sinh lý của cây lúa nước. Thay vì bắt người ta cắm từng dảnh mạ xuống bùn, phương pháp này mượn trọng lực và động lực học để cây lúa tự tìm vị trí đứng vững chắc nhất.

Nguyên lý hoạt động vô cùng đơn giản. Bạn chỉ cần tạo ra một cây mạ có trọng tâm dồn hoàn toàn về phía gốc rễ, sao cho khi bị vung lên không trung, lực cản của không khí tác động vào lá mạ sẽ tự động điều chỉnh tư thế rơi. Phần gốc rễ nặng nề đóng vai trò như mũi tên xuyên thẳng qua mặt nước và ghim chặt vào lớp bùn nhão bên dưới. Sự kỳ diệu nằm ở chỗ, cây lúa sau khi tiếp bùn gần như giữ được phương thẳng đứng hoặc hơi nghiêng, đủ điều kiện để rễ non bung tỏa ngay lập tức mà không cần thời gian phục hồi như lúc nhổ mạ cấy tay truyền thống.

Để làm được điều này, mọi bí quyết không nằm ở động tác ném, mà nằm trọn vẹn trong khâu chuẩn bị giá thể và định hình bầu rễ ngay từ những ngày đầu tiên hạt giống nứt nanh nảy mầm. Đây chính là lúc vật liệu ươm tạo lên tiếng.

Yếu tố vi mô trong một lỗ ươm tiêu chuẩn

Yêu cầu kiên quyết của một bầu mạ ném thành công là khối đất và hệ rễ lúa phải hòa quyện thành một khối đặc, thống nhất, không được vỡ vụn khi rời khỏi khay gieo hay khi chịu lực va đập với mặt nước ruộng.

Nếu ươm lúa trên một mặt phẳng rộng lớn như cách làm mạ dược, rễ cây sẽ bò ngang, đan chéo vào nhau. Khi bóc tách đem đi ném, rễ đứt gãy, bầu đất vỡ lở, trọng tâm bị phá hủy hoàn toàn. Do đó, hạt giống bắt buộc phải được gieo vào các không gian biệt lập. Bầu ươm cần có hình dáng như một chiếc nón cụt lật ngược để định hướng bộ rễ.

Một chiếc khay ươm chuẩn mực sẽ có cấu trúc miệng rộng nhằm đón sáng tối đa và thu hẹp dần về phía đáy. Kích thước miệng lỗ thường rơi vào khoảng 21 mm, trong khi phần đáy lỗ được thu lại chỉ còn 10 mm, đi kèm độ sâu 17 mm.

Tại sao lại có sự chênh lệch thú vị này? Khi rễ lúa vươn ra, theo bản năng tự nhiên hướng đất và tìm nước, chúng sẽ đâm thẳng xuống dưới. Gặp thành khay vát thu hẹp dần, hệ rễ bị ép phải đan bện xoắn ốc xung quanh phần lõi đất, tập trung toàn bộ khối lượng vào khu vực chật hẹp nhất ở đáy lỗ. Hình dáng này tạo ra một khối gia trọng vô cùng hoàn hảo ở chóp dưới của bầu mạ. Đồng thời, cấu trúc nón cụt lật ngược giúp hạn chế tối đa lực ma sát. Khi mạ đủ ngày tuổi, người làm nông chỉ cần uốn nhẹ mặt khay là bầu mạ sẽ trượt ra ngoài cực kỳ êm ái, giữ nguyên vẹn toàn bộ hệ thống lông hút li ti. Bầu đất lúc này là một viên đạn nén chặt chẽ, sẵn sàng vút bay trên không trung.

Rễ không bi vỡ vụn, rút trơn tru ra khỏi khay nhựa.

Giải quyết bài toán vật liệu và mật độ ươm

Bên cạnh yếu tố hình dáng lỗ, mật độ chia ô trên một đơn vị diện tích và chất liệu làm khay cũng quyết định trực tiếp đến sự thành bại của một mẻ mạ.

Trên một diện tích bề mặt 600 x 330 mm, sự bố trí của chiếc khay gieo mạ ném 434 lỗ tạo ra một tỷ lệ vàng trong ngành ươm tạo. Con số 434 lỗ đảm bảo mỗi hạt giống có đủ không gian phát triển bộ rễ ban đầu trong khoảng 12 đến 15 ngày, đồng thời diện tích mặt bằng ươm được nén lại mức tối đa nhằm tiết kiệm sân bãi cho bà con. Khoảng cách miệng lỗ 21mm chừa ra một vùng không gian vừa vặn để lá non quang hợp mà không che khuất lẫn nhau, ngăn chặn triệt để hiện tượng lúa vóng cao, gầy nhom do thiếu sáng.

Yếu tố thứ hai chính là đặc tính cơ lý của vật liệu. Khay ươm cần sử dụng nhựa PVC với độ dày mỏng rơi vào khoảng 0.35 mm. Độ mỏng này mang lại hai lợi thế lớn. Thứ nhất, nó làm nhẹ hóa khối lượng, khiến một khay nhựa kích thước to chỉ nặng khoảng 48 gram. Thứ hai, và cũng là điểm mấu chốt, chất liệu PVC mỏng tạo ra tính đàn hồi, dẻo dai.

Khi mang mạ ra đồng, người ta không bê từng khay phẳng cồng kềnh. Họ cuộn tròn khay mạ lại như cuộn một tấm chiếu, xếp chồng hàng chục cuộn lên xe rùa hoặc hai bên quang gánh. Nếu làm từ loại nhựa giòn, vỉ ươm sẽ gãy nát vụn ngay lập tức. Tính dẻo giúp khay chịu được lực uốn cong lặp đi lặp lại nhiều lần, phơi nắng phơi sương ngoài ruộng mà không bị rách, giúp giảm đáng kể tiền mua sắm vật tư qua từng mùa vụ.

Chuẩn bị giá thể và nền tảng cho mùa vụ

Để cách làm này phát huy hết sức mạnh, sở hữu chiếc khay chuẩn mới chỉ là một nửa chặng đường. Nửa còn lại nằm ở cách chúng ta nhào nặn phần giá thể gieo hạt.

Do thể tích mỗi ô ươm rất nhỏ xíu, lượng đất nhồi vào bên trong không có nhiều. Bùn thông thường nếu múc thẳng dưới ruộng lên đắp vào khay sẽ xảy ra hiện tượng co ngót khi mất nước, nứt nẻ và bóp nghẹt rễ non. Nếu dùng đất quá xốp, không có độ kết dính, bầu mạ sẽ bở tung giữa không trung khi người nông dân vung tay.

Bí quyết nằm ở công thức phối trộn cân bằng. Thông thường, bùn ao hoặc đất phù sa đập nhuyễn sẽ được trộn đều với mùn cưa, tro trấu hoặc mụn dừa theo tỷ lệ vừa phải, cộng thêm chút phân lân nung chảy để kích thích hệ rễ phát triển ở giai đoạn đầu. Khi rễ lúa nhú ra, nó sẽ đan xen như một chiếc mạng nhện, ôm trọn lấy khối hữu cơ này, làm cho bầu đất tuy nhỏ bé nhưng lại kiên cố, không bị vỡ.

Việc cung cấp nước tưới cũng đòi hỏi sự chú ý. Nước bốc hơi trên bề mặt hàng trăm lỗ nhỏ diễn ra rất nhanh. Bà con cần duy trì độ ẩm bề mặt liên tục, nhưng tuyệt đối không tưới ồ ạt làm sũng nước dưới đáy, khiến rễ bị ngạt không khí và thối đen dần.

Hình ảnh nông dân sử dụng khay mạ.

Hiệu quả thực tế khi xuống đồng

Khi mạ vươn được từ 2,5 đến 3 lá thật, đó là thời điểm đẹp nhất để mang xuống ruộng. Quang cảnh lao động lúc này thay đổi hoàn toàn. Thay vì một nhóm hàng chục người cắm mặt xuống bùn từ tinh mơ, giờ đây chỉ cần một đến hai người đi dọc theo bờ ruộng, bốc từng vạt mạ bứt khỏi khay rồi vung mạnh tay. Bầu mạ mang theo gia trọng rơi xuống bùn tăm tắp. Tốc độ gieo cấy tăng lên gấp nhiều lần so với cấy tay, tiết kiệm được một khoản lớn tiền thuê mướn nhân công.

Giá trị lớn lao nhất thu về chính là sức bật của hệ thống rễ còn nguyên vẹn. Cây lúa cấy tay bị đứt rễ sẽ mất từ 5 đến 7 ngày lụi lá, vàng vọt để từ từ đâm rễ mới. Với mạ ném, giai đoạn đình trệ này bị xóa bỏ hoàn toàn. Cây lúa bắt rễ hút dinh dưỡng ngay tức thì, đẻ nhánh rất sớm và tập trung. Do mật độ ném được kiểm soát thưa hơn sạ lan, ruộng lúa thông thoáng gió, đón nắng từ gốc đến ngọn. Cây đẻ nhánh ít nhưng nhánh nào cũng to khỏe, vươn bông dài và trĩu hạt. Tỷ lệ lúa vón, lúa lép giảm đi trông thấy. Môi trường thoáng đãng khiến rầy nâu mất đi chỗ ẩn nấp lý tưởng dưới gốc, nấm bệnh không có độ ẩm để bùng phát lây lan, giúp nhà nông đỡ tốn kém tiền bạc và công sức phun xịt các loại thuốc bảo vệ thực vật độc hại.

Chỉ bằng việc thay đổi không gian phát triển của một bộ rễ nhỏ nhoi trong những chiếc khay nhựa nhiều ô, bà con nông dân đã tự mình kiến tạo nên một nền móng vững chắc cho những cánh đồng trĩu hạt, làm nông nhàn hạ hơn và thân thiện hơn với tự nhiên.

Quang Luân

Thông tin liên hệ
- Hotline : (+84) 0965 524 005
- Kinh Doanh 1 : 0971 454 147
- Kinh Doanh 2 : 0348 233 006
- Kinh Doanh 3 : 0867 710 895
- Kinh Doanh 4 : 0347 944 005
- Kinh Doanh 5 : 0347 667 006
- Kinh Doanh 6 : 0383 224 005
- Kinh Doanh 7 : 0395 767 006
- Tp. HCM : (+84) 0904 746 368
- Kỹ Thuật : (+84) 0985 256 637
- Email : kinhdoanh@thapxanh.com
- Website : https://thapxanh.com
- Facebook : https://www.facebook.com/thapcayxanh
- Twitter : https://twitter.com/ThapXanh
- Youtube : https://www.youtube.com/c/thapxanhtv